25 Maj 2022 20:52
Publikacja - Bitwa pod Trzeszczanami i Gliniskami 2.09.1920 r. 2

Od wydawcy

 

Z satysfakcją oraz nieukrywaną dumą zachęcam do zapoznania się z publikacją Andrzeja Klocha, który opracował wyjątkowe dzieło, przywra­cające pamięć wydarzeń mających miejsce na naszych terenach w pamięt­nym roku 1920.

Jest to cenne źródło historyczne, stanowiące efekt benedyktyńskiej pracy.  Autor poszukiwał informacji nie tylko w archiwach, ale gromadził je rów­nież na podstawie licznych wywiadów oraz mozolnej analizy kronik i za­pisków rodzinnych okolicznej ludności

Należy podkreślić, że o ile inne bitwy z bolszewicką nawałą, których areną była Zamojszczyzna (najsłynniejsza pod Komarowem), zostały dosyć dobrze udokumentowane, przebadane i upublicznione, o tyle la z 2 wrze­śnia pod Trzeszczanami, wraz z licznymi potyczkami, wciąż upomina się o należytej, pamięć. Podobnie jak jej wielcy bohaterowie, zasługujący na godne miejsce w historii, a często spoczywający w bezimiennych mogiłach.

Jedną z takich heroicznych postaci był ułan Edward Rościszewski z 214 Pułku Ułanów, który poległ w bitwie o Bogucice 5 września 1920 roku i tam na skraju wsi został pochowany. Przez wiele lat dzieci ze szkoły w Bogucicach opiekowały się tą mogiłą, nie wiedząc, jaką skrywa tajemnicę. To właśnie dzię­ki niezłomnej pracy pana Andrzeja niemal po 100 kitach jej właściciel odzy­skał wreszcie swoje imię i nazwisko. Błędy w zapisach archiwalnych (wykryte przez autora) uniemożliwiały identyfikację także jednego z dowódców boha­terskich żołnierzy. Dziś już wiemy, że nie był to porucznik Strzałkowski, lecz podporucznik Aleksander Szatkowski, który złożył w tej bitwie największą ofiarę na ołtarzu niepodległości w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r.

Literatura niniejszego opracowania to wspaniała lekcja historii, a zara­zem moralny drogowskaz dla młodego pokolenia, które powinno znać fak­ty oraz chwałę oręża polskiego. To także wymowny pomnik, upamiętniają­cy naszych przodków, którzy musieli zmierzyć się z wielce traumatyczną rzeczywistością dziejową.

Z perspektywy urzędu, który mam zaszczyt piastować, szczerze dziękuję Panu Andrzejowi za tak cenne dla lokalnej społeczności dziełu historyczne.

Uważam, ze warto  sięgnąć po tę publikację nie tylko w czasie doniosłych uroczystości patriotycznych, ale także w chwilach refleksji i zadumy nad wartościami uniwersalnymi i ponadczasowymi

Gratuluję wytrwałości, dociekliwości, rzetelności oraz metodycznego podejścia w przywracaniu pamięci i prawdy historycznej Trzeszczan i okolic - naszej małej Ojczyzny

Stanisław Czarnota  Wójt Gminy Trzeszczany

 


 

 

Wstęp

Na cmentarzu parafialnym w Trzeszczanach znajduje się zbiorowa mogiła, w której pochowani zostali żołnierze polegli tu 1920 r. Na pamiątkowej tabli­cy zamieszczono inskrypcję: Pamięci 48 żołnierzy II p.p. Legionistów pole­głych w wojnie polsko-bolszewickiej w dniach 1-2 września 1920 r. w Trzeszczanach w walce z konnicą Budionnego. Spoczywają tu snem wiecznym ochotnicy w wieku 16-18 lat w większości uczniowie szkół śred­nich Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy. Na mogile umieszczone zo­stały dwa wojskowe hełmy francuskiego typu Adrian. Przed laty tych hełmów było więcej. Rozszarpane kulami i przeorane głębokimi cięciami szabel, skłaniały do zadumy nad ofiarą obrońcom Ojczyzny, a zarazem budziły za­ciekawienie historią wydarzeń, które rozegrały się na polach Trzeszczan w 1920 r. Na płycie nagrobnej pojedynczej mogiły, leżącej w pobliżu mogiły zbioro­wej, znajduje się napis: Ś. P. por. Strzałkowski dow. 12 kompanii z TV bat. 2 pp legionów poległ w walce z bolszewikami w dniu 2 września 1920 r. w Trzeszczanach Cześć Jego Pamięci.

W dzień Wszystkich Świętych każdego roku obie mogiły pokrywają się płonącymi zniczami i bukietami chryzantem. Mieszkańcy Trzeszczan i odwie­dzający cmentarz przyjezdni, tak licznie zapalający znicze, zapewne często zadawali sobie, nieodparcie nasuwające się pytanie - kim byli ci nieznani żołnierze, spoczywający w bratnim grobie.

Poszukiwania ich tożsamości i informacji o bitwie, w której zginęli, wyma­gały sporego wysiłku. Nie miała ta bitwa i jej bohaterowie szczęścia do publikacji. W opracowaniach dotyczących wojny polsko-rosyjskiej w latach 1919-1920, na ogół jedynie jest wzmiankowana w ogólnym kontekście walk na Zamojszczyźnie gdzie na pierwszy plan wysuwają się starcia pod Komarowem i Hrubieszowem, bądź jest w ogóle pomijana. Krótkie hasło jej poświęcone znalazło się w Leksykonie polsko-rosyjskiej 1919-1920 Janusza Odziemkowskiego, notabene niepoprawnie określające nazwę miejscowości jako "Treszczany". Wzmianka o  bitwie pojawiła się w Księdze chwały piechoty z lat 1937-1939. Szersze opisy walk możemy znaleźć w zeszytach wydawanych w okresie międzywojennym przez Wojskowe Biuro Historyczne, serii  wydawniczych poświęconych historii wojennej pułków i innych polskich formacji w latach 1918-1920, a mianowicie w pracy ppłk Józefa Sitko Zarys historii wojennej 2-go pułku piechoty Legionów z 1928 r, oraz tu pracy kpt. Józefa Hartmana Zarys historii wojennej 3-go Batalionu Strzelców (b. Batalionu Manewrowego), wydanej uj 1932 r. Opisy te posłu­żyły do odtworzenia przebiegu bitwy w niniejszej publikacji.

W 1934 r. ukazało się, wydane również przez Wojskowe Biuro Historyczne, opracowanie o tytule Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w woj­nach 1918-1920. Dzięki wielkiemu wysłowi osób tworzących tę listę, uda­ło się ustalić 47055 poległych i zmarłych uczestnikom walk o niepodległość Polski. Na tej podstawie można było określić tożsamość części żołnierzy po­ległych w walkach pod Trzeszczanami.

Do opracowania biogramom poległych żołnierzy wykorzystane zostały m.in. dokumenty ze zbioru Akt Personalnych i Odznaczeniowych Centralne­go Archiwum Wojskowego. Pomocą, głównie w przygotowaniu biogramów dowódców, była praca Wiktora Krzysztofa Cygana Oficerowie Legionów Pol­skich 1914-191 7. Słownik biograficzny oraz informacje pochodzące z reali­zowanego przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, internetowego projektu Żołnierze Niepodległości autorstwa Janusza Ciska, Ewy Kozłow­skiej, Łukasza Wieczorka.

Znajdujące się w zasobie CAW dokumenty operacyjne Wojska Polskiego związane z walkami na Zamojszczyźnie w 1920 r. zostały opracowane i udo­stępnione w pracy zbiorowej pod redakcją Marka Tarczyńskiego Bitwa lwowska i zamojska 25 VII-18 X 1920. Dokumenty operacyjne, cz. III (21 VIII-4 IX 1920). Praca ta, obok dzieła Lecha Wyszczelskiego Wojna polsko-rosyjska 1919-1920, stała się podstawą dla przedstawienia kontekstu histo­rycznego bitwy.

Publikacja w pliku pdf >>

Aktualnie online
· Gości online: 2

· Użytkowników online: 0

· Łącznie użytkowników: 22
· Najnowszy użytkownik: doterlepu1976
TPG - ORGANIZACYJNE
CELE TOWARZYSTWA
ZARZĄD
STATUT
DOKUMENTY TPG
KORESPONDENCJA
WYDARZENIA

GAZ ŁUPKOWY
WYSTAWY
KONKURSY
DOŻYNKI GMINNE
ZJAZDY ABSOLWENTÓW LO
WYDARZENIA 2005
WYDARZENIA 2006
WYDARZENIA 2007
WYDARZENIA 2008
WYDARZENIA 2009
WYDARZENIA 2011
WYDARZENIA 2014


 

GRABOWIEC
WZMIANKI HISTORYCZNE
JUBILEUSZE I ROCZNICE
IZBA PAMIĘCI
TWÓRCA LUDOWY
NOCLEGI
STOWRZYSZENIE ABSOLW. LO
GRABOWIEC Z LOTU PTAKA
SKOROWIDZE AKT METRYKALNYCH
ROZKŁAD JAZDY BUS..
RESTAURACJA 'AMELIA'

Z ARCHIWUM KLISZ FOTOGRAFICZNYCH

GMINA GRABOWIEC
MAPA GMINY
PLANY ROZWOJU GMINY
STRATEGIA ROZWOJU GMINY
W MEDIACH O GMINIE
PARAFIA GRABOWIEC
PARAFIA TUCZĘPY
WSPOMNIENIA
HONOROWY OBYWATEL
ZASŁUŻONY OBYWATEL
KOŁO PSZCZELARZY
CMENTARZE
REZERWATY I PARKI
FOTO-GALERIA
FOTOREPORTAŻ
LUDZIE Z PASJĄ
FOTKI TADEUSZA KĄKOLA

GRABOWIEC W INTERNECIE

WSPÓŁDZIAŁAMY

Wygenerowano w sekund: 0.02 trulib.blogspot.com